Primeira páxina do manuscrito Hortus Borealis. (C) Imaxe tirada da novela El gramaje de la lluvia, de Maribel Molina.
A primeira novela de Maribel Molina, El gramaje de la lluvia (Editorial Almuzara 2026) aparentemente, na superficie, é unha novela histórica que abrangue varias épocas en dúas localizacións: principalmente o final da 2ª Guerra Mundial na cidade de Bergen, fronte norueguesa ocupada pola Alemania nazi, e a vida na cidade de Córdoba durante a dictadura franquista trala Guerra Civil. As protagonistas son varias mulleres pertencentes a unha mesma familia, as que se transmiten de xeneración en xeneración un taller de encadernación que herdan en 1702: Astrid, Solveig, Mara e Svea. Por Astrid coñecemos á súa tía Solveig, por Solveig achegámonos á tía Mara..., dun xeito que Maribel Molina define nunha entrevista recente como unha estrutura de matrioskas, de bonecas que conteñen no seu interior a outras. A recursividade está moi presente nesta obra, doutros xeitos.
A novela pode lerse así, como unha narración que permite achegarse en clave feminina (e feminista) ás vivencias e peripecias destas mulleres e ós espazos e épocas que habitaron. Podemos disfrutar das descricións arquitectónicas da cidade de Córdoba, case que degustar os seus "flamenquines", o guiso de rabo de toro ou os "jeringos" con chocolate, e visitar a escola de artes e oficios cordobesa, onde se ensina a traballar o cordobán para as encadernacións; coñecer a vida na cidade costeira de Bergen, no século XVIII e durante a ocupación alemana; así como seguir a trama das microhistorias personais, na que se tece o escuro segredo da familia. A lectura non defrauda, cúmprense por demais tódalas espectativas ata culminar nun final completamente arrepiante ("neogótico" segundo a contra). E ata aquí podo ler sen destripar a novela.
Pero se quitamos esta primeira capa á cebola narrativa podemos ver que a novela de Maribel Molina é unha declaración de amor ós libros, ós libros antigos, de pel, ós que unha se achega por medio do tacto valorando o traballo artesán das técnicas de repuxado da pel, e das pulcras encadernacións. A novela en realidade é a historia dun libro inexistente, que só existe no interior da ficción creada en El gramaje de la lluvia. É a historia do Hortus Borealis, Sive Observationes in Regno Norvegiae, que segue a estela doutros libros que só existen nos universos literarios que os crearon, como o Necronomicón (H.P. Lovecraft), ou a Segunda parte da poética de Aristóteles (Umberto Eco: O nome da rosa). Do Hortus Borealis coñecemos a súa portada, o que xa é moito, e sabemos que foi un tratado de botánica sobre a flora circumpolar, escrito polo xeógrafo siciliano Antonio Columnae Romani. Trátase dun libro en certo modo máxico, que contiña información sobre a beladona e o acónito, así como unha sección dedicada a pócimas, e outra ás plantas das que se podían extraer velenos. O libro aparece dende o principio da novela e acompaña a tódalas mulleres da saga familiar ó longo da súa vida.
Por se isto fose pouco para a nosa lectura desta capa da cebola narrativa, vemos que a segunda parte, titulada "El verjurado del sol", como oposto ó título principal da obra, está narrada por Solveig en forma de dezaseis caderniños. Esta orixinal presentación non é produto dunha elección motivada polo desexo de ser orixinal sen máis, débese a que as encadernadoras traballaban os libros elaborando caderniños (sempre en múltiplos de catro) pregando grandes follas de papel, para logo coselos entre si. Esta especie de diario que Solveig escribe dirixido á súa sobriña Astrid é en realidade un outro libro que atopamos dentro de El gramaje de la lluvia; un libro dentro dun libro, cuxos capítulos coinciden exactamente cos caderniños dos libros cosidos. Nesta fantasía estrutural, a narración literaria en capítulos (o contido), adáptase ós caderniños que integraban os libros cosidos: a forma modula o contido.
A novela achega unha morea de referencias ó eido da encadernación tradicional, dende as ferramentas, materiais e produtos químicos utilizados, ós traballos e técnicas precisas. Termos técnicos que nalgunhas ocasións, se unha non é profesional da encadernación, é preciso buscar no diccionario, tarefa que cecais podería facilitarse en futuras edicións engadindo un glosario de termos. O campo léxico do eido da encadernación sérvelle á autora para elaborar metáforas moi sofisticadas ó longo da narración, nas que se chega a establecer unha relación de identidade entre as persoas e os libros, o que é, na miña opinión, o fondo absoluto e tema central da novela.
Dende agora, o Hortus Borealis pasa a integrar a miña lista de libros inexistentes favoritos, ocupando o segundo lugar tralo Necronomicón. Tan perfecto me resulta, que non descarto a súa existencia real: cecais algún día alguén o atope remexendo nos arquivos esquecidos dunha biblioteca perdida.
No hay comentarios:
Publicar un comentario