Chamamos a atención sobre a importancia deste manuscrito onde se detallan as características dalgúns petróglifos de termo, así como a existencia de dous castros aínda sen inventariar (sinalados cos números 12 e 13 dentro de dous circuliños próximos e unidos por unha calzada ou congostra - nº 14). Dase conta, tambén, dun posible megálito descrito como "orca" e que se debuxa cuns trazos de cor vermella na interseción viaria dos camiños, un deles procedente da Ponte Mandrás (tambén debuxada). O documento é un pleito sobre o dereito a ter insignia de jurisdición ou forca, para a que se podería ter aproveitado un megálito existente no lugar.
Detalle dos dous castros coa congostra entreles e, ó leste, os Penedos dos Fíos có petróglifo da cruz de termo.
Respecto ós petróglifos de termo, destacamos que nos debuxos vense laxes con cruces inscritas, nalgún caso cun burato ou cazoleta no medio, e, noutras ocasións, acumulacións de penedos coas cruces grabadas. No texto manuscrito infórmasenos de que ás veces as insculturas van acompañadas de letras iniciais, o que na nosa opinión achega estas cruces ás cruces que aparecen grabadas nas pedras centrais dos seles gandeiros, que non son cruces cristiás, senón indicadoras dos puntos cardinais.



10 comentarios:
Hola.
Enhorabuena y gracias por el articulo.
Mi madre es de Vilaseco y de la mayoría de cosas que mencionas, castros, megalitos, cuevas y petroglifos en esta zona no había oido hablar (mi madre dice que le suena lo de "cova de atan" y yo se de petroglifos que se perdieron). Siguiendo la pista a estos datos me encuentro con que Mandrás fué ayuntamiento a principios del siglo XIX , cosa que supongo los vecinos actuales ignoran. También te diré que en la ponte de Mandrás (de la que se dice -"dicen ... ;) "- que ya los romanos pudieron comerciar con grano de sus molinos ) los vecinos descubrieron un sarcófago labrado en roca que se supone precristiano pues no lleva cruces grabadas, y tiene un par de lucernarias talladas entre la cabeza y los hombros.
En fin lo dicho, gracias y enhorabuena por el articulo. Toda la información se agradece.
Juan Txonta ¡ tleo.es !
Muchas gracias, ¡qué interesante lo del sarcófago rupestre con lucernarias! no me hago a la idea de cómo puede ser...
Hola Dolores.
El sarcófago es del tipo de estos en Valdelobera que llaman "Sarcófago de vano antropomorfo" . El de la Ponte de Mandrás es una roca tamaño féretro o ataúd independiente que hace unos años sacaron de alguna pared cerca del puente medieval (¿o romano?)
http://mauranus.blogspot.com/2013/01/tumbas-excavadas-en-la-roca-en-los.html
https://cosasdemarisi.blogspot.com/2020/11/entre-canduela-y-villanueva-de.html
Salud <--> ¡ tleo.es !
Hola otra vez Dolores.
He estado visitando la zona y recabado datos sobre el tema, no he avanzado mucho pero he publicado una página en mi web donde se centralizan los enlaces relacionados y donde iré publicando los avances:
http://www.tleo.es/vilaseco-couto-e-forca/
He visto también un post en el Facebook del Archivo del Reino de Galicia en el que se señalan aspectos interesantes del pleito entre los dos señores feudales.
https://www.facebook.com/arquivodoreinodegalicia/posts/2032992880277006/
No sabia que José Joaquín de Temes era "rexidor perpetuo de Ourense"
Te contaré si hay noticias interesantes.
Saludos
Moi ben Juan! Así dá gusto :)
Hola Dolores.
Este agosto volví por el Outeiro da Sabidá (o Castro Grande en el mapa del pleito) esta vez pude subir al alto con ayuda de una escalera. Allí encontré [1- 7 fotos] algo que me sorprendió pero no sabia su trascendencia y su relevancia, resulta que hace 4 días el miércoles 14 de enero 2026 después de una acertada búsqueda en google encontré algo que parecen referencias inequívocas de lo que allí encontré y casualidad también salía un articulo tuyo referido a ello [2].
A ver que te parece. Te agradezco cualquier dato o referecia que abunde en este tipo de estructuras que ahora si ya considero obra humana.
Salud.
[1- 7 fotos] http://www.tleo.es/castros-de-arbor-fotos/sabida-cazoleta/
[2] https://arqueotoponimia.blogspot.com/2019/03/piedras-de-agua.html
Hola Juan, a veces estas pías pueden ser de origen natural, aunque pudieron ser utilizadas en algún ritual, por la proximidad al castro.
Hola Dolores. Si la posibilidad o la duda sobre el origen natural de la pia existe, pero la duda sobre su uso humano para mi ya no. De hecho el surco o canalillo que sale hacia el este es de factura humana fuera de toda duda. Hasta que no se haga un estudio histórico, arqueológico a fondo no podremos saber mucho mas. Como tu estás bastante documentada sobre este tipo de estructuras, te agradezco cualquier referencia a lo que ya se sepa de sus usos. Ya que hablamos del ¿calcolitico? pudieron ser distintos a lo largo de milenios. ¿Quemaban algo? ¿que? discurría por el surco. Intentaré documentarme sobre lo que a día de hoy ya se conoce y lo que se vaya descubriendo. Salud y gracias por todo.
http://www.tleo.es/vilaseco-couto-e-forca/
http://www.tleo.es/castros-de-arbor-fotos/sabida-cazoleta/
Pues últimamente el amigo Manuel Ruibal, de Cerceda, ha descubierto en el monte Xalo una estructura de pías con surcos o canalillos que bautizó como "Altariño das Fontes do Anllóns". Yo estoy bastante segura de que fue un altar utilizado para rendir culto a los manantiales, un culto hídrico que era corriente en el paganismo. Es que de hecho recuerda en su forma a un conjunto de nacientes fluviales descendiendo del monte, como una maqueta.
Hola otra vez.
Siguiendo con mi investigación no paro de sorprenderme con estudios eso si muy recientes, en esta publicación una imagen de una pia casi identica en forma y dimensiones a la de A Sabidá la puedes ver en el enlace: UN SANTUARIO DE CAZOLETAS (CUPULES) EN TÁNGER (DOUAR ZIATEN)
--hipotesis: a) funeraria. b) rito relación agua o líquidos,
Autores: Enrique Gozalbes Cravioto, Helena Gozalbes García ISSN 1579-0959, Nº. 14, 2015, págs. 7-14 https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/5579569.pdf
-pag1- En el poblado de Ziaten, en la provincia de Tánger, existe una plataforma rocosa que sirvió de cantera para el corte de monolitos que se utilizaron en una necrópolis cercana de la Edad del Bronce y de la Protohistoria. En el lugar se encuentra una pila para líquidos, tallada en la roca con instrumento metálico, así como un conjunto de cazoletas alineadas y trazadas en el suelo de la roca natural. En el trabajo establecemos los paralelos en el Norte de Marruecos de este tipo de estructuras y concluimos que se trató de un santuario, ligado a canteras de monolitos, con una cronología entre los siglos IV y I a. C.
menciona otros: Cáceres (Valdeagudo). Numancia,
- Palabras clave: Megalitismo, protohistoria, Tanger, religión primitiva, ritos, cazoletas, cantera
"El fenómeno de la apertura de cazoletas, que los arqueólogos franceses en el Magreb denominan cupules, constituye uno de los elementos más desconocidos en la arqueología pre y protohistórica. En general debe distinguirse entre los agujeros también realizados por mano humana, informes o con trazos rectos, y las cazoletas que requieren un trazado más cuidado, que tienen una forma cóncava, y que son de un trazado oval o circular. Las mismas están presentes en sitios arqueológicos de diversos países europeos, incluidos Francia (donde aparentemente son más numerosas) y en España, con una distribución de evidente predominio atlántico.
-pag2- ... ... 1.- Respecto a la cronología de la factura de las cazoletas, se ha apuntado para los diversos casos unas fechas que van desde el Neolítico a la Edad del Bronce, por ejemplo en relación con su aparición en el mencionado megalitismo, aunque en absoluto se ha podido descartar su prolongación en el tiempo de este fenómeno. Como veremos en la presente aportación, incluso en algunos casos podríamos hablar de momentos mucho más avanzados, en este caso referidos a lo que podemos llamar protohistoria, sino incluso una etapa algo más avanzada. En efecto, piedras con cazoletas encontramos en la Península Ibérica en los castros galaicos, cuyo uso se prolonga hasta inicios de la romanización, e incluso en la ciudad celtibérica tardía de Numancia. De hecho, peñas horadadas con cazoletas se han encontrado en otras zonas muy diversas con tradiciones culturales también muy diferentes, como, por ejemplo, en la provincia de Cáceres (Valdeagudo). ... ...
2.- La mayor parte de los trabajos al respecto, que por otra parte son, en nuestra opinión, generalmente muy poco precisos, han apuntado acerca de la causa del trazado de dichos agujeros. En este sentido las conclusiones han distado igualmente de ser definitivas, por cuanto no se encuentra la causa buscada más o menos lógica, pero parece indiscutible que la misma debió de existir para llevar a cabo el esfuerzo del trazado. En momentos más antiguos, a partir de la tesis de Dechelette, se consideró que pudieron tener una MOTIVACIÓN FUNERARIA, como inicialmente DEPOSITARIOS DE LAS CENIZAS DEL FALLECIDO. Por el contrario más recientemente, en muchas ocasiones se han relacionado con algún RITO RELACIONADO CON EL AGUA O CON LÍQUIDOS, si bien OTROS ARQUEÓLOGOS PONEN EN DUDA ESTA INTERPRETACIÓN SIN APORTAR UNA SOLUCIÓN ALTERNATIVA que pueda ser mucho más verosímil. .... sigo en pag 3 de 8 ... cuando acabe de husmear informaciones haré mi articulo y te comentaré.
Salud
Publicar un comentario