Respecto do orónimo Cangas (varios en Galicia e Asturias) e o substantivo canga tense asegurado que son termos provintes do céltico *CAMBICA, "curvo": "significó primitivamente ‘yugo’ y viene probablemente del céltico *CAMBICA ‘madera curva’, derivado de *CAMBOS ‘curvo’" (Coromines).
Para a segunda acepción (oronímica) que recolle Coromines, "‘collar para el cuello de los animales’ y ‘garganta de montañas’", o investigador indica que "puede explicarse también por *CAMBOS a base de la forma en U de los valles profundos, sea como aplicación directa de la idea de ‘curvo’, sea por comparación con la gamella o arco del yugo", rexeitando así a idea de Menéndez Pidal de partir do étimo latino CANNA.
No galego a acepción que predomina entre as que conserva o substantivo canga é, máis que a de "xugo", a de "horquilla o artificio formado de tres palos que se pone al pescuezo de los cerdos [e outros animais] para que no puedan atravesar muros ni zarzales y entrar en las heredades" (cfr. Dicionario de Dicionarios) ou ben a de "palo o madero atravesado en un camino, que estorba o dificulta el tránsito".
O Padre Sarmiento no século XVIII xa notara que a palabra chinesa canga, "cepo para os delincuentes", fora introducida polos portugueses: "es una golilla o cepo que abraza el pescuezo del animal [...] En las Historias del Oriente en francés es muy común el nombre canga, para significar la canga que se pone por castigo al pescuezo de los delincuentes. Los que no saben que es voz portuguesa, la creen china, persiana, malaya, etc., y yo con ser gallego, dudé al principio si del oriente se había comunicado a Portugal y a Galicia, o si de Portugal al oriente. Mr. Chardin pone una pintura de un delincuente con una molesta canga triangular, que como golilla casi le agarrota el pescuezo".
Á vista de que as principais acepcións se refiren a trebellos que impiden a libertade de movemento e a obstáculos no terreo, antes que recorrer a un termo suposto non rexistrado como é o céltico *CAMBICA, nós optamos por revisar a etimoloxía. Pensamos que o latín CATENATUS, derivado de CATENA, é o étimo perfecto. De CAD(E)NATUS sae CADNADO, que adoita resolverse en CANDADO. E dende CADNADO, cun grupo DN formado por un primeiro son en posición implosiva de neutralización fónica, podería pasarse a CAGNADO e logo a CANGADO por metátese. Pois os sons en posición de neutralización non teñen unha pronuncia clara, e adoitan resolverse mantenendo únicamente o risco distintivo, que neste caso é a oclusión sonora, tanto dá que sexa D, G ou B. En definitiva, CANDADO e CANGADO virían ser variantes evolutivas.
Doutra banda, de CANGADO ou do verbo CANGAR (< CATENARE, "encadear") sairía CANGA de forma regresiva. CANGA e CADEA, polo tanto, provirían en última instancia do latín CATENA, e terían acepcións semellantes, tanto como substantivos comúns como cando aparecen na toponimia como orónimos, seguramente aplicados a cadeas de montañas ou lugares accidentados con obstáculos que dificultan o desprazamento.
Cangado rexístrase como alcume na documentación medieval galega, pola presunta forma de camiñar eivada destas personas, como se levaran un destes trebellos que lles impide a movilidade.
"Arie Iohannis dicti Cangado" (1254 - Oseira)
"Fernandus Ruderici, presbiter, cognomento Cangadu" (sen data - Toxos Outos)
En Salamanca a acepción de cadena como "palo horizontal que se sujeta a los largueros para que los tablones o las angarillas del carro no se abran" (Lamano, El dialecto vulgar salmantino) coincide cunha das acepcións de canga que conserva o galego: "pieza de madera que sujeta las chedas del carro a la cabezalla"; na nosa opinión esta coincidencia proba que CANGA e CADEA / CADENA proceden en última instancia do latín CATENA.
No hay comentarios:
Publicar un comentario